Konkatedra na Ostrowskim Trakcie Kultury

konkaterdra-w-ostrowski-trakt-kultury
Konkatedra z 1905 – 1907,
ul. księdza kardynała Mieczysława Ledóchowskiego 2

Kościół parafialny pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika wybudowany w latach 1905 – 1907 wg projektu Sylwestra Pajzderskiego, zmodyfikowanego przez Rogera Sławskiego, w stylu neoromańskim. Budowla bazylikowa, trójnawowa, z transeptem i wieżą. Marmurowy ołtarz główny zdobi sprowadzona z Włoch alabastrowa rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem oraz rzeźby adorujących aniołów dłuta Władysława Marcinkowskiego, wybitnego artysty wielkopolskiego, który jest też autorem portalu ze sceną Zwiastowania. Polichromia Henryka Jackowskiego z 1929 roku. Kościół zbudowano staraniem proboszcza ks. Walentego Śmigielskiego i parafian, z poparciem materialnym kolatora, księcia Ferdynanda Radziwiłła. Wraz z utworzeniem diecezji kaliskiej podniesiony do rangi konkatedry w bulli Jana Pawła II „Totus Tuus Poloniae Populus” ogłoszonej 25 marca 1992 roku.

Pierwszy kościół w Ostrowie wybudowano ok. 1404 roku. Część źródeł wskazuje na to, że być może na początku XV wieku istniały dwa kościoły, niestety nieznane są bliższe szczegóły. Początkowo ostrowski kościół podlegał parafii w Wysocku. 8 marca 1434 roku kanonik kolegiaty kaliskiej Jerzy z Ostrowa wyniósł go do rzędu świątyń parafialnych. Do początku XVIII wieku kościół odpowiadał potrzebom miasteczka z niewielką liczbą ludności, chociaż kolejne wizytacje (w latach 1683 i 1725) potwierdzały fatalny stan nie odnawianej świątyni. Z wizytacji w 1768 roku dowiadujemy się, że stary, drewniany kościół, kilkakrotnie naprawiany: teraz chylący się ku ostatecznemu upadkowi, że już nie warto go naprawiać. Pilna potrzeba wystawienia nowego została zrealizowana w czasach kolejnego właściciela Ostrowa, księcia Michała Radziwiłła (1744 – 1831).

Świątynię wzniesiono w latach 1781 – 1782. Była to budowla orientowana, bazylikowa z nawą główną szerokości 12 m i nawami bocznymi szerokości 3,5 m. Kościół miał 32 m długości i około 21 wysokości. Wieży nie wybudowano. Natomiast obok stała niewielka dzwonnica. W następnych latach wyposażenie wzbogacano, szczególne w czasach księdza Edmunda Radziwiłła (był administratorem parafii w latach 1881 – 1886), który własnym sumptem kościół odnowił i przyozdobił. Niestety, świątynia z 1782 roku nie zachowała się do czasów współczesnych, przetrwała niewiele ponad stulecie. Na szczęście, zapobiegliwy ksiądz Arkadiusz Lisiecki wydał niewielką broszurkę z fotografiami Antoniego Fiedlera (ojca podróżnika i pisarza Arkadego Fiedlera), dzięki której możemy zobaczyć, jak wyglądała nawa główna, ołtarze boczne, figury. Część wyposażenia zachowano i przeniesiono do nowej monumentalnej świątyni, w tym obraz św. Anny Samotrzeć z XVII w.

Nowa świątynia katolicka została zbudowana w stylu neoromańskim (o wyraźnej proweniencji nadreńskiej), według projektu Sylwestra Pajzderskiego, zmodyfikowanego przez Rogera Sławskiego. Portal i anioły adorujące Matkę Boską z Dzieciątkiem Jezus na ołtarzu głównym wyrzeźbił wybitny artysta wielkopolski Władysław Marcinkowski. Poza ołtarzem głównym w kościele znajduje się jeszcze 6 ołtarzy:

Lewa nawa:
– Matki Boskiej Nieustającej Pomocy (w absydzie) z drewnianymi rzeźbami naturalnej wielkości pięciu świętych: Kazimierza, Jacka, Andrzeja apostoła, Stanisława biskupa i Jana Nepomucena – wszystkie dłuta Władysława Marcinkowskiego
– św. Antoniego

Prawa nawa:
– Serca Jezusowego (w absydzie), ozdobiony rzeźbami świętych: Alojzego, Wincentego à Paulo, Franciszka Serafickiego i Stanisława Kostki, wykonane z drewna lipowego przez Marcina Rożka w 1930 roku
– św. Józefa (dawniej św. Anny, w niszy)
– św. Teresy od Dzieciątka Jezus (w niszy)
– Matki Boskiej Częstochowskiej (w bocznej kaplicy)

Malowany na drewnie obraz św. Anny jest najstarszym zabytkiem kościoła pochodzącym jeszcze z pierwszej ostrowskiej świątyni, niestety dzisiaj nie jest udostępniany. Z obrazem wiąże się również najstarsza znana organizacja w Ostrowie, jaką było Bractwo św. Anny założone 12 listopada 1632 roku, odnowione skryptem Bielińskiego z 17 czerwca 1743 roku.

Nowy kościół parafialny od początku wzbudzał zachwyt współczesnych. W trzynaście lat po jego konsekracji w Ostrowie przebywał młody skamandryta Jarosław Iwaszkiewicz, urzeczony ostrowską świątynią napisał w liście do matki:
Kościół nowy trochę niemiecki, ale najładniejszy z kościołów współczesnych jaki widziałem, szczególniej we środku biały marmurowy, taki wykończony artystycznie w każdym szczególe, że robi nadzwyczajne wrażenie.

Można wierzyć Iwaszkiewiczowi, który chociaż wtedy liczył zaledwie 26 lat, był człowiekiem dobrze wykształconym i niejedno już w świecie widział. Faktycznie kościół swoją architekturą przypomina i nawiązuje do romańskich budowli na zachodzie Europy (np. Bazylika katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i Św. Szczepana w Spirze czy kościół opactwa Maria Laach).

Dopiero dwadzieścia dwa lata po wybudowaniu świątyni w kościele pw. św. Stanisława powstała polichromia – zdaniem niektórych kolorystycznie nazbyt agresywna – Henryka Jackowskiego-Nostitza. Dzisiaj w dobrym podświetleniu w pełni możemy docenić jej efekt.

Kościół i jego najbliższe otoczenie był świadkiem wielu ważnych wydarzeń nie tylko w wymiarze religijnym. W maju 1923 r. parafię wizytował pierwszy prymas odrodzonej Polski, ostrowianin z urodzenia, kardynał Edmund Dalbor. Ponownie przebywał w rodzinnym Ostrowie podczas Zjazdu Katolickiego organizowanego w dniach 27 – 29 czerwca 1925 r.; odsłonięto wtedy pomnik kardynała Ledóchowskiego (wykonany przez Władysława Marcinkowskiego), więzionego w ostrowskim więzieniu w latach 1874 – 1876. Pomnik został zniszczony przez okupanta niemieckiego w grudniu 1939 roku.

W 1927 roku zorganizowano uroczyste przewiezienie trumny ze zwłokami arcybiskupa Ledóchowskiego (zmarłego w 1902 roku w Rzymie) do Polski. Zanim pochowano kardynała w katedrze gnieźnieńskiej, jego ostatnia droga wiodła przez Ostrów. Trumnę z doczesnymi szczątkami arcybiskupa przewieziono z dworca do ostrowskiej świątyni, w której mieszkańcy Ostrowa jeszcze raz oddali hołd swojemu pasterzowi.
Zachowały się fotografie z tych uroczystości. Licznie zgromadzeni mieszkańcy wypełnili ulice miasta od dworca kolejowego przez całą trasę wiodącą do kościoła. Przed świątynią stał już od dwóch lat pomnik kardynała na dawnym cokole, z którego w czasach zaborów spoglądał cesarz Wilhelm I. Ten sam, który razem z Bismarckiem uwięził polskiego arcybiskupa. Pomnik cesarza przed ostrowskim ratuszem ostrowianie zburzyli 7 stycznia 1919 roku.

Podczas uroczystości urządzono w dawnej celi nr 25 coś w rodzaju izby pamięci, którą udostępniono zwiedzającym. Można było zobaczyć celę biskupa Ledóchowskiego, więzienną kapliczkę, w której odprawiał mszę świętą oraz przedmioty, które towarzyszyły więźniowi: kielich, szczotkę, etui, biret, pismo święte, obraz.

W dniach od 26 września do 14 października 1934 roku zorganizowana została Wielka Parafialna Misja z okazji 500-lecia istnienia Parafii w Ostrowie Wielkopolskim.

We wrześniu 1976 roku wraz z nawiedzeniem parafii ostrowskich przez Kopię Cudownego Obrazu NMP Jasnogórskiej, odbyła się uroczysta msza z udziałem prymasa Polski kardynała Wyszyńskiego i kardynała Karola Wojtyły (późniejszego papieża). Mówiąc w homilii o uwięzieniu kardynała Ledóchowskiego w więzieniu naprzeciwko kościoła, prymas wyraził nadzieję, że dzisiaj w tym więzieniu nikt nie jest przetrzymywany za swoje przekonania. Było to wyraźne nawiązanie do niedawnych wydarzeń w Radomiu i Ursusie i tworzącej się opozycji demokratycznej. 30 września 1984 roku przy udziale tłumów ostrowian i członków episkopatu nowy pomnik kardynała Mieczysława Ledóchowskiego (wg projektu Łucji Skomorowskiej – Wilimowskiej) poświęcił Prymas Polski Józef Glemp.

LITERATURA:
Witold Banach, Ostrowska nostalgia, Ostrów Wielkopolski 2011
Ks. Alfred Mąka, Zawiłe dzieje przygotowań do budowy trzeciego kościoła w Ostrowie Wielkopolskim, Ostrów Wielkopolski 2001.
Ostrów Wielkopolski. Dzieje miasta i regionu, [w szczególności rozdział Anny Rogalanki pt. Sztuka regionu ostrowskiego. Wybrane zabytki i problemy], Wydawnictwo Poznańskie 1990.
Jarosław Iwaszkiewicz, Listy z Ostrowa, Ostrów Wielkopolski 1991.
Marek Olejniczak, Bedeker Ostrowski, Ostrów Wielkopolski 2004.
Ostrów Wielkopolski – ilustrowane dzieje miasta, Ostrów Wielkopolski 2009.
http://konkatedra-ostrowwlkp.pl

AUTOR TEKSTU: Witold Banach

http://www.umostrow.pl/kultura-sport-turystyka/kultura/ostrowski-trakt-kultury/220-kultura-sport-turystyka/kultura/ostrowski-trakt-kultury/12304-konkatedra-ul-ksiedza-kardynala-mieczyslawa-ledochowskiego-2

 

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. więcej informacji

Aby zapewnić Tobie najwyższy poziom realizacji usługi, opcje ciasteczek na tej stronie są ustawione na "zezwalaj na pliki cookies". Kontynuując przeglądanie strony bez zmiany ustawień lub klikając przycisk "Akceptuję" zgadzasz się na ich wykorzystanie. Więcej na temat ciasteczek (cookies) przeczytasz tutaj oraz w naszej polityce prywatności tutaj.

Zamknij